Bij een aselecte steekproef heeft elke eenheid een bekende selectiekans. Die kans maakt het mogelijk om de steekproefprocedure te controleren en, wanneer selectiekansen verschillen, passende gewichten te bepalen. Een kanssteekproef vermindert selectieve keuze, maar garandeert niet automatisch dat non-respons of uitval verdwijnt.
Uitkomsten zoals wel of geen slachtofferschap en wel of geen recidive binnen twee jaar zijn binair. Een kansmodel kan beschrijven hoe vaak zo’n uitkomst binnen een groep wordt verwacht. Een groepskans is geen zekere voorspelling over één persoon.
Criminologische beslissingen vragen vaak om een voorwaardelijke kans:
De conditie bepaalt de noemer. P(A | B) en P(B | A) beantwoorden verschillende vragen en zijn meestal niet gelijk.
Een kansverschil kan beschrijven hoe twee groepen verschillen, maar bewijst zonder passend onderzoeksontwerp geen causaal effect. Selectie, uitval, meetfouten en derde variabelen kunnen de vergelijking beïnvloeden.
Door een kansproces vaak te herhalen kan je zien hoe experimentele relatieve frequenties zich gedragen. Simulatie is daarom een nuttig hulpmiddel om zeldzame gebeurtenissen, steekproefvariatie en de gevolgen van modelaannames te onderzoeken.
Onthoud: kansrekenen kwantificeert onzekerheid. De kwaliteit van de conclusie blijft afhangen van de gegevens, het onderzoeksontwerp en de gekozen aannames.