In de oefeningen 10.1, 10.2 en 10.3 heb je partiële correlaties berekend. In deze oefening oefen je de interpretatie: welk type effect heeft de controlevariabele op de relatie X–Y?

Theoretisch kader

Bij partiële correlatie vergelijk je r_XY (bivariaat) met r_XY.Z (na controle voor Z):

Figuur 1 — De vier effecttypen visueel vergeleken

Elk gekleurde punt toont de waarde van r vóór (links) en na controle voor Z (rechts). Let op de richting en grootte van de verschuiving om het type te herkennen.

Scenario’s

Bepaal voor elk van de drie onderstaande scenario’s welk type effect de controlevariabele Z heeft.

Keuzemogelijkheden (voor alle scenario’s):

• 1 = Schijnverband (r_XY.Z ≈ 0 na controle)
• 2 = Indirect verband (r_XY.Z is kleiner maar blijft bestaan)
• 3 = Suppressoreffect (r_XY.Z is sterker of heeft ander teken na controle)
• 4 = Reëel verband (r_XY.Z nauwelijks veranderd)

Scenario A

Een onderzoek bij 120 schoolkinderen onderzoekt of de grootte van de school (X) samenhangt met het pestgedrag (Y). Een biorchidoloog wijst erop dat sociaaleconomische status van de wijk (Z) mogelijk een rol speelt.

Resultaten:

• r_XY = 0.62 (bivariaat)
• r_XY.Z = 0.07 (na controle voor SES van de wijk)

Vraag A: Welk type effect heeft SES van de wijk (Z)?

• conclusie_A

Scenario B

Een criminoloog onderzoekt bij 95 jongvolwassenen de relatie tussen alcoholgebruik (X) en agressief gedrag (Y). Er wordt gecontroleerd voor stress (Z).

Resultaten:

• r_XY = 0.38 (bivariaat)
• r_XY.Z = 0.21 (na controle voor stress)

Vraag B: Welk type effect heeft stress (Z)?

• conclusie_B

Scenario C

Een studie bij 200 gevangenen onderzoekt de relatie tussen deelname aan rehabilitatieprogramma’s (X) en recidive (Y). Er wordt gecontroleerd voor motivatie (Z).

Resultaten:

• r_XY = -0.12 (bivariaat, zwak negatief)
• r_XY.Z = -0.53 (na controle voor motivatie, sterk negatief)

Vraag C: Welk type effect heeft motivatie (Z)?

• conclusie_C